بازرسی جرثقیلهای خودکششی Mobile cranes technical inspection
در زبان فارسی به جرثقیلهای خودکششی، جرثقیل سیار یا متحرک نیز گفته میشود.
جرثقیلهای خودکششی شامل انواع چرخ لاستیکی، شنیدار یا لوکوموتیوی، با تیر تلسکوپی یا خشک و با ظرفیت بیش از ۱ تن که انرژی خود را از موتور احتراق داخلی یا موتور الکتریکی دریافت میکنند، میباشند.
چرثقیل پشت کامیونی: جرثقیل خودکششی است که جرثقیل آن بر روی کامیون نصب شده است: این نوع از جرثقیل متشکل از سازه فوقانی گردان (ستون مرکزی)، بوم، ماشینآلات کاری و یک یا چند اتاقک کاربر نصب شده بر روی شاسی که معمولاً قابلیت حمل محمولهای با استفاده از نیروی محرکه کامیون را دارد.
جرثقیل بارکن: جرثقیلی است دارای یک ستون، که حول تکیهگاه و سامانه اهرم (بوم) متصل به انتهای فوقانی ستون، چرخش میکند. سامانه بوم اغلب روی یک وسیله نقلیه (شامل تریلر) نصب شده و به منظور بلند کردن و یا پایین آوردن بار طراحی شده است.
جرثقیل شنیدار: جرثقیلی است متشکل از یک سازه فوقانی گردان با یک قوه محرکه، ماشینآلات کاری و بوم متصل بر روی یک پایه و برای حرکت به مجهز زنجیر شنی مجهز است. این جرثقیلها قابلیت عبور از مسیرهای بیرون از جاده و صعبالعبور را دارند ولی مسافت زیادی را نمیتوانند روی زنجیر شنی خود جابجا شوند و محدودیت سرعت دارند.
جرثقیل لوکوموتیوی: جرثقیلی است متشکل از یک سازه فوقانی گردان با قوه محرکه، ماشینآلات کاری و بوم متصل بر روی یک پایه یا یک ماشینِ تجهیز برای حرکت در خطوط ریلی که میتواند خودکششی باشد و یا توسط یک منبع خارجی جابجا شوند.
جرثقیل چرخ لاستیکی: جرثقیلی است متشکل از یک سازه فوقانی گردان با یک یا چند قوه محرکه، ماشینآلات کاری و بوم متصل بر روی شاسی جرثقیل که مجهز به محور و چرخ لاستیکی برای حرکت بوده، دارای یک منبع نیرو است. جایگاههای رانندگی و انجام عملیات باربرداری در آن ممکن است مجزا یا در هم ادغام شده باشد.
——————————————————————————————————————————–
در حال حاضر براساس تشخیص مرکز ملی تعیین صلاحیت ایران NACI مرجع اصلی بازرسی فنی انواع جرثقیلهای خودکششی استاندارد ASME B30.5 ویرایش سال ۲۰۱۸ میباشد.
نکات قبل از بازرسی
محل بازرسی و اطراف آن و شرایط آب و هوایی و سستی زمین و تجهیزات حفاطت فردی باید برای اطمینان از بازرسی ایمن از قبل وارسی شده و بازرسی حتما باید تحت نظارت ایستگاه کنترلی انجام شود.
در حین بازرسی، فعال و غیرفعال کردن منابع توان، قطعات و مدارهای الکتریکی، کارکرد جرثقیل اکیداً ممنوع بوده و تنها با دستور سر تیم بازرس انجام شود.
عملیات جرثقیل یک فعالیت گروهی است، پس در همه شرایط همکاری کامل با کارشناسان، ناظرین و مسئولین ایمنی، اعضای تیم باربری الزامی است.
رعایت اصول اخلاقی، انضباطی، سلسله مراتب و قوانین کارگاه محل استقرار جرثقیل در هنگام بازرسی الزامی است.
سرتیم بازرسی باید قبل از انجام بازرسی نسبت به اخذ مجوز از واحدهای ذیربط در سایت اقدام نموده باشد.
چگونگی انجام بازرسیها
بازرسیها باید توسط یک شخص تعیین شده انجام شود. هر گونه نقص شناسایی شده باید مورد بررسی قرار گیرد و یک فرد واجد شرایط تعیین کند که آیا این یک خطر است یا خیر، و اگر چنین باشد، چه گامهای اضافی برای رسیدگی به خطر باید بکار گرفته شود. عمر طراحی جرثقیل بر اساس استاندارد ملی ISIRI 10358-1 برآورد میشود. چکلیست مناسب برای ارزیابی دستورالعملهای سازمان استفاده کننده توسط شخص ذیصلاح و مطابق استاندارد INSO 10068-1 تایید میشود. چنانچه دستورالعملهای سازنده قابل دسترسی نباشد، فرد ذیصلاح باید راهنمای مناسب را تایید کند.
بازرسیها باید با تناوبی انجام شوند که بتواند جرثقیل را در شرایط ایمن و رضایت بخشی نگهدارد. آزمونهای استاتیک، دینامیک، پایداری مطابق با استاندارد ASME B30.5 2018 انجام میگردد. در پیوست ۲ جدول ت -۱ افراد واجد صلاحیت بر اساس استاندارد INSO 10068-1 برای انجام انواع بازرسی مشخص شده است. احتیاطهای لازم برای بازرس مطابق استاندارد ISIRI 10358-1 باید برای ایمنی پرسنل درگیر با بازرسی جرثقیل اعمال شود. چنانچه استانداردهای مربوط به تعمیرات در دسترس باشد، تعمیرات باید مطابق با استانداردهای مربوط و دستورالعملهای سازنده انجام شده باشد. توالی بازرسیها باید براساس فلوچارت راهنمای استاندارد INSO 10068-1 باشد.
بازرسی حین ساخت و بازرسی اولیه جرثقیل پس از نصب:
بازرسی اولیه: قبل از استفاده اولیه، تمام جرثقیلهای جدید و اصلاح شده باید بازرسی شوند تا میزان انطباق آنها با مفاد استاندارد ASME B30.5 مشخص شود. همچنین برای جرثقیلهای نو و نیز برای جرثقیلهایی که در محل نصب و مونتاژ میشوند، قبل از خروج از کارخانه و یا در محل نصب، باید مطابق با استاندارد تخصصی ملی و بینالمللی در ساخت و نگهداری توصیه شده توسط سازنده مورد آزمایش انطباق با مشخصات فنی ارایه شده، بازرسی چشمی و آزمونهای بار اسمی (استاتیک، دینامیک و پایداری) قرار گیرند. وظیفه تهیه، حفاظت و بهروزرسانی کلیه مدارک مانند مدارک بازرسی و گواهینامههای اولیه جرثقیلها برعهده مالک جرثقیل است.
بازرسیهای کلی:
بازرسیهای کلی شامل ارزیابی عمر باقی مانده از طراحی بر اساس پارامترهای مختلف انجام میشوند. تمامی جرثقیلهایی که تحت برنامه بازرسی دورهای اضافی قرار ندارند باید بازرسی کلی شوند.
به دنبال بازرسی کلی، یک عمر فرضی (در نظر گرفته شده)، چنانچه الزام شده باشد، باید توسط مهندس متخصص نظارت کننده در آخرین بازرسی کلی تعیین شود. سپس برنامه بازرسی متناوب هفتگی تا ماهیانه و یا دورهای مشخص میشود و یا ارزیابی توسط فرد با صلاحیت در دوره نصب عمر باقیمانده طراحی انجام میشود. اجزاء بحرانی مشخص شده از طریق ارزیابی باید در دورههای زمانی مشخص بازرسی شوند.
بازرسیهای کلی و ارزیابی خاص:
بازرسی کلی باید برای جرثقیل در موارد زیر انجام شود:
الف) افزودن برنامه بازرسی دورهای که قبلا انجام نشده باشد، یا
ب) انجام دوباره یا موجود نبودن سوابق کاری و تعمیر و نگهداری مطابق بند۱۰ استاندارد INSO 10068-1.
بازرسیهای کلی از اجزاء بحرانی:
بازرسی کلی باید همراه با آزمایش اجزاء مشخص شده توسط سازنده یا فرد صلاحیت دار باشد. در صورت لزوم اجزاء بحرانی جرثقیل باید به شکل نواری به سمت پایین رنگ شده، گریس و زنگ زدگی از آنها زدوده شود تا اجازه بازرسی کلی و کامل وجود داشته باشد.
در موارد زیر باید توجه خاصی مبذول گردد:
الف) توضیحات قبل از بارگذاری و استفاده، با طبقهبندی جرثقیل مقایسه شود. (در استاندارد ملی INSO 12010-1)
ب) بیان اهداف پس از بارگذاری و کاربری، همانطور که توسط کارفرما الزام شده است،
پ) موارد سازهای، مکانیکی، الکتریکی، ابزار دقیق، کنترل و کارکرد نامتعارف،
ت) آزمونهای غیر مخرب همه سطوح بحرانی که شکستن ناشی از خستگی و تنش بیش از اندازه را نشان دهند.
ث) اجزایی که سوابق نگهداری آنها، تکرار نقص را نشان میدهد،
ح) سامانه تراز کردن سکو،
ج) کنترلها و متوقف کننده اضطراری،
خ) سکو، نرده و درها،
چ) سامانه ترمزگیری،
د) کفایت دستورالعملهای ایمنی و دفترچههای راهنما برای کاربر و سرویس نگهداری،
ر) سامانه بازیابی اضطراری،
ذ) ارتقای ایمنی توسط سازنده،
در ادامه بازرسی کلی چنانچه الزام شده باشد، باید عمر فرضی، توسط مهندس متخصص نظارتکننده در آخرین بازرسی کلی تعیین شود. سپس برنامه بازرسی متناوب هفتگی تا ماهیانه و دورهای مشخص شود و ارزیابی توسط فرد با صلاحیت در دوره نصب عمر باقیمانده طراحی انجام شود. اجزاء بحرانی مشخص شده از طریق ارزیابی باید در دورههای زمانی مشخص بازرسی شوند.
بازرسی دورهای اضافی
بازرسی دورهای میتواند به عنوان جایگزینی برای بازرسی کلی باشد. پس از اولین ۵ سال کارکرد جرثقیل، و در ۵ سال بعدی (بر اساس عمر طراحی۵ ساله)، بازرسی دورهای باید به منظور اطمینان از اینکه همه اجزا بحرانی بازرسی میشود، شکل گیرد و در موارد مقتضی آزمون شود. دستورالعملهای سازنده یا سازمان استفاده کننده میتواند همچنین جزییات الزامات برای بازرسی دورهای اضافی را ارایه نماید. جدول زمانبندی اجزا برای بازرسی باید بر مبنای تاریخچه کاری جرثقیل و پیشبینی آینده، و وضعیت بحرانی و شرایط اجزا، یا ارزیابی شده بر اساس رویههای استاندارد ملی INSO 12010-1، اجرا شود.
بازرسیهای موردی
بازرسیهای موردی در هر یک از حالتهای زیر الزامی است:
الف) به دنبال هر پیشامد موردی که ممکن است موجب آسیب به جرثقیل شود، مانند:
۱-تغییر شدید شرایط آب و هوایی، خارج از پارامترهای طراحی جرثقیل
۲-در شرایط زلزله، آتش سوزی و یا شرایط مشابه
۳-برخورد و تصادم با سایر سازهها
۴- بیش باری بالاتر از مقادیر معمولی کنترل شده از طریق نصب وسایل محدود کننده روی جرثقیل
۵-نقص وسیله ایمنی
ب) در مواقعی که تعمیرات اجزاء آسیب دیده یا تعویض آنها به شرح زیر انجام میشود:
۱-نرخ بار ۵- محرک اصلی
۲-یاتاقان بار مکانیکی ۶- اجزاء ثابت (نصب شده) و غیر ثابت بالابری بار
۳-ساز و کار بالابری ۷- گاری، پایه و سازه نگهدارنده
۴-جایگاه سامانه کنترل
یادآوری ۱: شخص ذیصلاح رویه تعمیر مورد نیاز را بر اساس دستورالعمل سازنده، تهیه و تایید و صحهگذاری میکند.
یادآوری ۲: تعویض قطعات توسط سازنده و استفاده از قطعات اصلی، مگر موارد گفته شده در این بند تغییر محسوب نمیشود.
بازرسی دورهای بهرهبرداری:
مطابق استاندارد INSO 10068-1 بازرسی دورهای برای تمامی جرثقیلها الزامی است. در این حالت معمولاً به درخواست بهره بردار و در راستای ممیزی ایمنی سازمان از سوی مراجع ذیصلاح جرثقیلهای در حال بهرهبرداری بازرسی میشوند. در این نوع بازرسی کارکرد جرثقیل و اجزای آن بررسی میشود. تمام جرثقیلها باید حداقل سالی یک بار به وسیله شخص ذیصلاح بازرسی شوند. گواهی تایید سلامت میتواند بر اساس شرایط اعلام شده در استاندارد تخصصی برای فواصل زمانی بهرهبرداری فصلی، شش ماهه و یا سالانه صادر شوند. بازرسیها باید با تناوبی انجام شود که بتواند جرثقیل را در شرایط ایمن و رضایت بخشی نگهدارد.
بازرسی متناوب (مداوم روزانه، هفتگی یا ماهیانه):
مطابق استاندارد INSO 10068-1 بازرسی متناوب و مداوم برای تمامی جرثقیلها الزامی است. این نوع بازرسی توسط خدمه جرثقیل و مطابق دستورالعمل سازنده جرثقیل انجام میشود و به منزله سیستم تضمین کیفیت، برای اطمینان از ادامه عملکرد و کارایی مکانیکی جرثقیل است. بررسی و اطمینان از موثر بودن سیستم تضمین کیفیت نهادینه شده از وظایف شرکت ویستا کیفیت پارس است. بازرسی روزانه قبل از آغاز هر نوبت کاری، بصورت چشمی و آزمون عملکردی جرثقیل برای یافتن هرگونه نقصی برای تمامی جرثقیلها الزامی است. این قبیل بازرسیها میتواند توسط کاربر انجام شود. آزمونهای کارکردی باید بدون بار و در صورت اقتضاء از جایگاه کنترل انجام شود. بازرسیهای هفتگی و ماهیانه بر اساس تکرار و شدت استفاده از جرثقیل در حین کار و یا توصیه سازنده و دستورالعمل سازمان استفاده کننده تعیین میشوند. این نوع بازرسیها شامل باز کردن پوششها و بررسی موارد توصیه شده در دستورالعملها میباشند
گردش کار بازرسی جرثقیل:
در چهارچوب قرارداد موجود فی مابین کارفرما و شرکت ویستا کیفیت پارس، ابتدا باید جلسه پیش بازرسی (PIM) انجام شود. تیم بازرسی شرکت ویستا کیفیت پارس باید جلسه را با حضور افراد ذیربط (نماینده کارفرما) و صاحب نظر تشکیل دهد تا نوع و سطح بازرسی مد نظر، مسوول یا مسوولین مرتبط، مدارک و استانداردهای موردنیاز مشخص شوند. در این جلسه تصویب نهایی نوع و سطح بازرسی در قالب رویه بازرسی و آزمون (ITP) و نیز هماهنگی جهت تعیین زمان تقریبی شروع فرآیند بازرسی در فرم حکم کار (work order) مشخص و مدارک لازم و مشخص شده توسط کارفرما برای بررسی تحویل میشود. پس از ارسال مدارک توسط کارفرما در صورت کافی نبودن مدارک، شرکت ویستا کیفیت پارس طی نامهای مدارک تکمیلی را از کارفرما درخواست میکند.
استانداردهای مختلف مورد استفاده در بازرسی تجهیزات تخصصی و یا با کاربریهای تخصصی و یا جرثقیل ساخته شده تحت نظر استاندارد خاص و شرایط اختصاصی یک پروژه تعیین میشود. کارفرما باید تمامی مدارک الزامی و مورد نیاز و به روزرسانی شده را جهت بررسی توسط تیم بازرسی شرکت ویستا کیفیت پارس نهایتا تا قبل از بازرسی ارسال نماید. در هرصورت بازرسی، بدون تکمیل بودن مدارک فنی مورد نیاز، امکان پذیر نیست.
تیم بازرسی پس از دریافت درخواست بازرسی (Inspection Notification) از طرف کارفرما، به محل اعزام و مطابق با برنامه تعیین شده در جلسه PIM و مطابق فرم حکم کار (Work Order) بازرسی از جرثقیل(ها) را انجام میدهد.
تیم بازرسی شرکت ویستا کیفیت پارس پس از انجام هر مرحله بازرسی گزارش خلاصه بازرسی (Inspection Brief Report) و در صورت وجود مغایرت گزارش عدم انطباق(Non-Conformity Report) را برای کارفرما ارسال میکند. پس از انجام اقدام اصلاحی از سوی پیمانکار یا کارفرما و درخواست بازرسی مجدد و نهایتاً برطرف شدن همه مغایرتها و تایید نهایی جرثقیل در بازدید نهایی، مدیر فنی شرکت ویستا کیفیت پارس گزارش جامع بازرسی(Inspection Visit Report) را برای تکمیل پرونده تنظیم، و در صورت درخواست کارفرما برای ایشان نیز ارسال میکند. در نهایت گواهینامه سلامت جرثقیل برای دوره زمانی مشخص صادر میشود. گواهینامه برای مدت مشخص (معمولاً فصلی، شش ماهه و یا سالانه) صادر میشود. در صورت انجام هر گونه تعمیرات اساسی یا تعویض قطعات، مشابه موارد ذکر شده در بازرسیهای موردی گواهینامه از درجه اعتبار ساقط میشود.
گزارش کتبی و پیگیری:
در اتمام هر بازرسی گزارش کتبی و مصور از بازرسی انجام شده تهیه میشود. بازرس نتایج را ارزیابی کرده و :
الف) نقایص، فرسودگی و در مواردی که برای اطمینان از تداوم کارکرد ایمن، توجه بیشتری لازم است را، مشخص میکند.
ب) اجزایی که لازم است توجه خاص در بازرسیهای دورههای بعدی به آن شود را مشخص میکند، و
پ) عملی بودن کاربرد الزامات آخرین نسخه استاندارد مربوطه را تعیین میکند.
