مبانی نظام های کیفیت (QSB: Quality Systems Basics)

امروزه حصول و دست‌یابی به کیفیت محصولات در بنگاه‌ها، سازمان‌ها و شرکت‌ها، بالاخص کارخانه‌های تولیدی، مستلزم پیاده‌سازی و استقرار نظام‌های مدیریت کیفیت مبتنی بر مدل‌های پیشرو و الگوهای بهینه بکار گرفته شده در بنگاه‌ها و شرکت‌های تولیدی است. یکی از این نظام‌های پیشرو و سرآمد، مدیریت کیفیت در حوزه کارخانه‌های صنعتی و تولیدی، ”مبانی نظام‌های کیفیت “ است که مدلی متعالی، بهینه و برگرفته شده از نظام‌های مدیریت کیفیت کارآمد و تجربه شده همانند ISO/TS 16949 و امثال آن است.

این نظام مدیریت کیفیت، در شرکت جنرال موتورز (GM) از سال ۲۰۰۹ میلادی تاکنون به عنوان مدلی کارآمد و الگویی موفق، برای مدیریت و تضمین کیفیت تولید قطعات و مجموعه‌های مختلف خودرو بالاخص مجموعه‌های پیچیده و حساس با اجزاء دقیق، تامین شده توسط تأمین‏‌کنندگان و پیمانکاران در سراسر زنجیره تامین خود که در اقصی نقاط جهان گسترده شده، طراحی و تدوین و با موفقیت پیاده‌سازی شده که منجر به کسب نتایج مطلوب و بسیار عالی شده است. در طول قریب به یک دهه از پیاده‌سازی، مبانی نظام‌های کیفیت با استفاده از بازخوردهای متعدد، بهینه شده و اکنون به عنوان یکی از کارآمدترین نظام‌های مدیریت کیفیت مورد استفاده بسیاری از سازمان‌ها و شرکت‌های پیشرو صنعتی قرار گرفته است.

ویرایش سال ۲۰۰۹ نظام ”مبانی نظام‌های کیفیت“ مبتنی بر ۱۱ راهبرد و گام اساسی بشرح زیر استوار شده است:

• پاسخ‏گویی سریع (Fast Response)
• کنترل محصول نامنطبق (Control of Non- Conforming Product)
• ایستگاه‏‌های تائید(Verification Stations)
• عملیات استاندارد شده(Standardized work)
• آموزش متصدیان (اپراتورها) (Standard operator training)
• تایید خطاناپذیری (Error Proofing Verification)
• ممیزی لایه‏ای فرآیند (Layered Process Audits)
• کاهش خطر(RPN Risk Reduction)
• کنترل آلودگی (Contamination Control)
• مدیریت زنجیره تأمین (Supply Chain Management)
• مدیریت تغییر(Managing Change)

۱- پاسخ‏گویی سریع (FRT: Fast Response Tracking)

این گام به عنوان اولین و مهم‌ترین گام در این نظام کیفیتی است که می‌تواند در ساختار و سازمان کلیه تأمین‏‌کنندگان، پیاده‌سازی و استقرار یابد. سیستم مدیریت شرکت با استفاده از زیرسیستم پاسخگویی سریع، به گونه‌ای عمل خواهد کرد که در قبال شکست‌های عمده کیفیتی[۱] داخلی و خارجی، بلادرنگ واکنش مناسب و به موقع داده تا مانع از بروز مشکلات کیفیتی و توقف تولید گردد. در این سیستم مدیران ارشد، مدیران میانی و هریک از کارشناسان و متصدیان بخش‌های مختلف مرتبط (بخش‌های تولید، فنی و مهندسی، کیفیت،…) با توجه به ساختار و سازمان شرکت، با تشکیل روزانه جلسات مدیریتی با عنوان ”جلسات پاسخ‌گویی سریع“ از طریق ابزارهای مدیریت بصری به نام تابلوی”ردیابی پاسخگویی سریع “ به تبادل و توسعه اطلاعات مدیریتی با موضوعیت بررسی و برنامه¬ریزی فوری برای رفع دغدغه‌های عمده کیفیتی، می‌پردازند.

جلسات پاسخگویی سریع در محلی مناسب در سایت تأمین‏‌کننده به مدت حداکثر ۲۰ دقیقه و به شکل ایستاده در کنار تابلوی ردیابی پاسخ¬گویی سریع با حضور مدیران مسئول، کارشناسان از سطوح مختلف سازمانی و چند تخصصی تشکیل خواهد شد و افراد مسئول حاضر در آن به تبادل اطلاعات راجع به موضوعات و مشکلات عمده کیفیتی بروز کرده در یک دوره زمانی ۲۴ ساعت قبل در فرآیندهای تولید پرداخته و درصدد شناسایی مشکل‌ها و پاسخ‌گویی سریع برای حل و رفع آن‌ها خواهند بود. روش و متد پاسخ‌گویی سریع کاملاً استانداردسازی شده و شامل ابزارها، قواعد و روش‌هایی به شرح ذیل است:
الف- استفاده از ابزارهای دیداری و بصری همانند تابلوی ”ردیابی پاسخ‌گویی سریع“
ب- به‌کارگیری دانش‌های آموخته شده (دانش ضمنی کسب شده از تجربیات قبلی در شرکت و حین کار) برای شناسایی و تعریف مشکل و مسأله
ج- به‌کارگیری یک فرآیند تعریف شده برای حل مسئله که در برگیرنده یک استاندارد برای مستندسازی ابزارآلاتی (روش‌ها، فرم‌ها،…) که برای شناسایی عوامل ریشه‌ای به شرح ذیل شوند:
• فرم‌های پر شده حل مسأله
• فرم‌های استاندارد گزارش حل کاربردی مسائل[PPSR[2 (یا معادل آن) با فرمتی که شش مرحله ”محوری“ از حل مسأله (شناسایی[۳], مهارسازی[۴], جستجوی علل ریشه‌ای[۵], اصلاح[۶], تایید[۷], نهادینه‌سازی[۸]) را دنبال کند.
• فرم‌های شناسایی عوامل ریشه‌ای (روش تحلیل عمیق[۹]، روش ۵ چرا، نمودار استخوان ماهی، نمودار و روش علت و معلول و…).

شکل ۱ گزارشات نوبه‌ای خروج از مشکلات توسط مسئول تعیین شده

• تعیین و گماشتن کارکنان مسئول/ متولیان برای شناسایی و رفع مشکلات و دغدغه‏ های کیفیتی – تولیدی.
• دنبال کردن گام‌های پیگیری معیارهای خروج از مشکلات.
• استفاده از نتایج ممیزی لایه‌ای فرآیند (LPA: Layer Process Audit) ، خطاناپذیری و به به‌روزرسانی دستورالعمل‏‌های کاری، تحلیل حالات بالقوه خرابی و آثار آن (FMEA: Failure Mode Effective Analysis)و طرح کنترل.
• زمان‏بندی برای هر یک از معیارهای خروج از مشکل ایجاد شده.
• تعیین متولی یا مسئول برای بررسی و رفع مشکلات و مسائل.
• فرآیندی تعریف شده برای حل مسئله که منجر به شناسایی و حذف عوامل ریشه‌ای شود.

و در ادامه به کارگیری زیرسیستم پاسخ‌گویی سریع برای پشتیبانی از بهبود مستمر کلیه عملیات‌ها/ فرآیندها، سیستمی کامل در محل سایت کارخانه برای جمع‌آوری و ثبت اطلاعات بوجود آمده و ثبت و نهادینه‌سازی دانش‌های فراگرفته شده و ایجاد یک رویکرد منضبط برای جلوگیری از وقوع مشکل با استفاده از دانش‌های کسب شده در کنار بازبینی و بررسی‌های مدیر ارشد کارخانه در مورد فرآیند کسب دانش ضمنی برای حصول اطمینان از اجرای آن در کلیه مراحل کار در سایت کارخانه فراهم خواهد شد.

 

۲-کنترل محصول نامنطبق (Control of Non-Conforming Product)

در دومین گام و مرحله از این نظام کیفیتی، که در محل تأمین‏‌کنندگان مورد نظر می‌تواند پیاده‌سازی و استقرار یابد. سیستم مدیریت با استفاده از زیرسیستم کنترل محصول نامنطبق اطمینان خواهد یافت که محصولاتی که با الزامات خاص (استانداردهای کیفیتی، الزامات مشتری، و…) مطابقت ندارند از استفاده شدن (ورود به مراحل بعدی فرآیندها، ورود به خط و…) منع می‌شوند.
در این مرحله یک سیستم هشدار عدم انطباق کیفیت و همچنین دستورالعمل آگاه‌سازی که نیازهای مشتریان را پوشش دهد بوجود خواهد آمد و یک سیستم ردیابی و نشانه‌گذاری دائمی به منظور شناسایی محصولات مشکوک و نامنطبق مورد استفاده قرار گرفته و مواد مشکوک و نامنطبق در مکان مشخص و مناسب تفکیک و نگهداری خواهند شد.
در این زیر سیستم و مرحله، مدیر ارشد در مراودات و ارتباطات داخلی و خارجی (از سازمان)، فعالیت‌های مهار کننده (محدود کننده) و حل مشکلات مربوط به تبادل اطلاعات ورود پیدا خواهد کرد.
در این زیرسیستم، فرم‌هایی همانند مهارسازی و کنترل مواد نامنطبق، که کمیّت مورد انتظار و موقعیت مکانی قرار گرفتن و انبارش مواد مشکوک را تعیین می‌کند، ایجاد شده و به¬کار گرفته خواهند شد. فرم‌هایی شامل ابلاغیه هشدار موارد نامنطبق و فرآیند مبحث مهار مواد و محصولات نامنطبق و مشکوک برای سازمان مذکور، شامل کلیه ارتباطات و اقدامات برای تمام ذینفعان داخلی و خارج از سازمان، مشتریان دومین لایه تأمین‏‌کنندگان و غیره مورد استفاده قرار خواهند گرفت و محصولاتی که از فرآیند تایید حذف شده (محصولات تایید نشده) به مسیر بازفرآوری یا بازتولید مرجوع می‌شوند.

۳-ایستگاه‌های تائید(Verification Stations)

در این زیرسیستم و مرحله، سیستم مدیریت کارخانه اطمینان خواهد داشت که حداقل یک ایستگاه تأیید (تائید کیفیت محصولات، تائید فرآیند، تائید دستگاه و ماشین‌آلات و…) در کل فرآیندهای کارخانه وجود خواهد داشت و به واسطه دریافت بازخورد از فرآیند تولید با یک روش اجرایی، دستورالعمل کاری اپراتور، یا سایر مستندات، بر کیفیت ساختار در ایستگاه تأیید تمرکز شده و در زمان رسیدن به مرز هشدار، به روش اجرایی یا دستورالعملی که برای عکس‌العمل فوری نیاز باشد ارجاع خواهد شد و سیستم تولید و کنترل در ادامه به مواردی به شرح ذیل نائل خواهد گشت:
• پاسخ به هشدارها مستند شده و دستورالعمل تشدید برای تکرار عیوب یا عدم پاسخگویی پیگیری می‌شوند
• اطمینان حاصل خواهد شد که اقدامات اصلاحی به عنوان یکی از نتایج فعالیت‌های ایستگاه تصدیق انجام یافته است.
• تیم‌های کاری مسئول هر هفته گزارش ارائه داده و وضعیت در طول جلسات کمیته راهبری/ پشتیبانی مورد بازبینی قرار می‌گیرد.
• بازخورد مشتریان در پایین دست جریان تولید مستند شده و عملکرد در نقطه بازرسی پیگیری می شود
• مدیر ارشد فعالیت‌ها و نتایج ایستگاه‌های تصدیق را مورد بازنگری قرار می‌دهد.

۴-عملیات استاندارد شده(Standardized work)

• سازماندهی محل کار:
در این زیرسیستم و مرحله، سیستم مدیریتی کارخانه اطمینان حاصل خواهد نمود که با استفاده از سازوکارها و مدل¬های آراستگی محیط کار (همانند نظام آراستگی ۵S) رویکردی نظام‌مند به منظور بهره‌برداری و حفظ سازماندهی محل کار اتخاذ شده و روش‌های اجرایی یا دستورالعمل‌های متصدیان (اپراتوری) برای تمیزکاری و نگهداری سازمان یافته محیط کار، همراه با روش‌های اجرایی، دستورالعمل‌ها یا سایر مستندات برای پشتیبانی از اتخاذ رویکردی سیستماتیک به منظور استانداردسازی سازماندهی محیط کار تهیه، تدوین و مورد استفاده قرار خواهند گرفت.

در این مرحله محیط‌های کاری بصورت سازمان یافته پاکیزه شده و فضاها، مکان‌ها، محوطه‌ها و موارد مختلف در کل محیط کارگاه نشانه/ برچسب‌گذاری شده و یا با خط‏‌کشی رنگی مسیریاب کف (Foot Print)و به دیگر طرق مناسب شناسانده می‌شوند.
• استاندارد کردن دستورالعمل‏‌های کاری:
در این بخش اطمینان حاصل خواهد شد که:
• در محل هر بخش از فرآیند و تولید محصول، سیستمی جهت توسعه دستورالعمل‏‌های کاری (از نظر بیان روش و توالی انجام کار) برای همه فعالیت‌ها و عملیات تولید وجود دارد.
• دستورالعمل‏‌های کاری استاندارد شده در مجاورت یا نزدیکی تمامی فعالیت‌ها و عملیاتی که متصدی (اپراتور) انسانی در آنجا وجود دارد نصب و اعلان شده است.
• تمامی متصدیان (اپراتورها) که به هر دلیل باید دستورالعمل‏‌های کاری استاندارد شده را بکار ببندند، آموزش نحوه استفاده از آنها را دیده‌اند.
• دستورالعمل‌ها، با بهره‌گیری از تیم‌های تحقیق و بررسی در فرآیند بهبود مستمر قرار دارند.
• دستورالعمل‏های متصدیان (اپراتوری)
در این بخش اطمینان حاصل خواهد شد که:
• رویکردی نظام‌مند به منظور توسعه دستورالعمل‏‌های اپراتوری برای تمامی کارها و فعالیت‌ها بوجود آمده است.
• روش‌های اجرایی، دستورالعمل‏‌ها یا سایر مستنداتی که جهت ارتقای دستورالعمل‏‌های اپراتوری کلیه کارها مورد نیاز هستند، تهیه و تدوین شده و مورد استفاده قرار گرفته‌اند.
• فرآیند بازبینی و بررسی، حفظ، نگهداری و به‌روزرسانی دستورالعمل‏‌های اپراتوری در صورت تغییر فرآیندها/ محصولات انجام شده و نتایج مستند خواهند شد.
• روش‌های اجرایی، دستورالعمل‏‌ها و سایر مستنداتی که جهت پیاده‌سازی و بازنگری دستورالعمل‏‌های اپراتوری مورد نیاز هستند تهیه و تدوین گشته و به کار گرفته شده‌اند.
• در مکان‌ها و بخش‌های مختلف کارخانه، سیستمی برای کنترل تجهیزات و ابزار اندازه‌گیری، سنجه‌ها (گیج‌ها)،… بوجود آمده و در حال اجرا است و روشهای اجرایی و فرم‌هایی برای این فرآیند مستند شده است.
• دستورالعمل‌‏های بکارگیری تجهیزات و ابزار اندازه‌گیری و سنجه‌ها (گیج‌ها) بر اساس محصولات جاری و سطح فرآیندهای مربوطه به روز رسانی می‌شوند.

۵- آموزش کارکنان / متصدیان (اپراتورها) (Standard Operator Training)

در این زیرسیستم و مرحله، از استقرار و پیاده‌سازی مبانی نظام‌های کیفیت، سیستم مدیریتی کارخانه اطمینان حاصل خواهد نمود که:
• نظامی برای تعیین یک روش آموزش استاندارد، با حداقل محتوا و پیگیری برای کلیه کارکنان، متصدیان (اپراتورهای) جدید برای انجام عملیات و یا افراد نیازمند بازآموزی آموزش، وجود دارد.
• جهت برگزاری آموزش مناسب مرتبط با شغل کارکنان و متصدیان (اپراتورها)، روش استانداردی که مراحل آموزشی که فراگیران می‌بایست آموزش ببینند و آنها را تایید صلاحیت نماید، تعریف و مورد استفاده واقع شده است.
• سوابق آموزش استاندارد کارکنان و متصدیان (اپراتورها)، در زمینه‌های مشخص آموزشی نظیر ایمنی، نگهداری سوابق کیفی، کنترل کیفیت،… و مسئولیت‌های سازمانی محل کار مستند شده است و سوابق آموزشی که آموزش روش‌های اجرایی و اطلاعات عمومی در زمینه‌های شغلی را مستند نموده باشد برای:
• – انجام ایمن کار (محافظت‏ها، راه‏اندازی، از کار اندازی، از چرخه خارج کردن)
• – نگهداری مناسب سوابق (تولید/ کیفیت)
• – درک مسئولیت‏های سازمانی محل کار
• – الزامات کیفی (محدودسازی[۱۰] خطا، جداسازی محصولات و مواد نامنطبق‏، سیستم هشدار تصویری[۱۱] و…).
• در دسترس بودن سوابق و سهولت بازیابی آنها.
• آموزش دستورالعمل خاص شغلی برای هر یک از کارکنان و متصدیان (اپراتورها) مستند شده است و در این سوابق، کلیه آموزش‌های مورد نیاز شغلی، سطح مهارت یا دانشی هر شغل، اساتید آموزش دهنده و زمان برگزاری آموزش را نشان داده شده است.
• سوابق منعکس کننده وضعیت آموزشی کلیه کارکنان و متصدیان (اپراتورها) در محل انجام فعالیت‌ها و عملیات نصب شده و نشانگر این است که آنها هماهنگ با سطح تغییرات دستورالعمل کاری جاری آموزش دیده‌اند.
• سوابق آموزشی یا بازآموزی کارکنان کمکی یا موقت (شامل مستندسازی، برنامه زمان‌بندی، فرم‌های ردیابی برای بازآموزی آموزشی متصدیان (اپراتورهای) کمکی که برای آن شغل در طی سه ماه گذشته به کار گرفته نشده‌اند) آنها ثبت و مستند شده است.

۶-تصدیق (تایید) خطاناپذیری (Error Proofing Verification)

در این زیرسیستم و مرحله، از استقرار و پیاده‌سازی مبانی نظام‌های کیفیت، سیستم مدیریتی کارخانه اطمینان حاصل خواهد نمود که:
• در تمامی بخش‌های کاری و عملیاتی و حوزه‌های مختلف فعالیت‌ها در کارخانه، سیستمی جهت تصدیق (تائید) مناسب بودن کاربرد تجهیزات خطاناپذیرسازی/ شناسایی خطا، جهت استفاده در تولید محصولات ایجاد شده است.
• مستندات و شواهد ایجاد شده نشان می دهند که تجهیزات خطاناپذیرسازی/ شناسایی خطا، در بازه¬های زمانی تعریف شده (حداقل روزی یکبار) تصدیق (تائید) شده‌اند و این مستندات به راحتی در دسترس هستند.
• واکنش به عیوب و اقدامات اصلاحی مستندسازی شده است.
• موقعیت تجهیزات خطاناپذیرسازی مستند شده است و فهرست اصلی کلیه تجهیزات که محصول نامنطبق را در مراحل مختلف فرآیندهای تولید و جلوگیری/ شناسایی می‌کنند، تهیه شده و در دسترس‌اند.
• مدیریت ارشد کارخانه بازنگری دوره‌ای در خصوص نتایج تصدیق (تائید) تجهیزات خطاناپذیرسازی/ شناسایی خطا را در دوره‌های زمانی تعیین شده، انجام داده است و سوابق آن مستند شده‌اند.

۷- ممیزی لایه‌ای فرآیند (Layered Process Audits)

در این زیرسیستم و مرحله، از استقرار و پیاده‌سازی مبانی نظام‌های کیفیت (QSB)، سیستم مدیریتی کارخانه اطمینان حاصل خواهد نمود که:
• نظامی مدون و مستند برای تصدیق فرآیندهای تولید محصول (استخراج و فرآوری سنگ آهن) در کارخانه، از طریق انجام ممیزی‌های لایه‌ای فرآیند با اتکا به روش¬های اجرایی مکتوب، دستورالعمل‏‌های کاری و ممیزی، فرآیند اقدام متقابل و تحت مسئولیت مدیر بخش تولید بوجود آمده است.
• کلیه سطوح سازمان در ممیزی‌های لایه‌ای فرآیند، در دوره‌های زمانی تعیین شده، مشارکت داده شده‌اند که شامل مواردی به شرح ذیل خواهد بود:
• برنامه ممیزی که نشان دهنده سطح مشارکت کلیه سطوح سازمان و تناوب آن خواهد بود.
• شواهدی که نشان خواهند داد که ممیزی‌های برنامه‌ریزی شده و استاندارد بصورت منظم، در کلیه لایه‌های سازمان اجرا می‌شود و مدیر خط تولید به صورت ماهیانه، سرپرست های شیفت‌های کاری و کارکنان مدیریت پشتیبانی به¬صورت هفتگی و سرپرستان گروه‌ها- تیم‌های کاری به صورت روزانه این ممیزی‌ها را انجام داده و ردیابی جهت حصول اطمینان از اینکه هر ایستگاه کاری بصورت منظم ارزیابی می‌شود به انجام خواهد رسید.
• سیستمی برای بررسی و مستندسازی نتایج ممیزی و ثبت کلیه انحرافات در برگه‌های کنترل مربوطه بوجود خواهد آمد و موارد ممیزی لایه‌ای فرآیند به نظام کسب دانش‌های ضمنی، اضافه و ملحق شده است.
• نتایج ممیزی‌ها توسط مدیر سایت تولید، خلاصه شده و توسط گزارش‌هایی یا نمودارهایی گرافیکی توسط مدیریت ارشد مورد بررسی قرار گرفته‌اند.

۸-کاهش خطر(RPN Risk Reduction)

در این زیرسیستم و مرحله، از استقرار و پیاده¬سازی مبانی نظام¬های کیفیت، سیستم مدیریتی کارخانه اطمینان حاصل خواهد نمود که:
• در محل تمامی بخشهای تولید محصول در کارخانه، نظامی برای کاهش خطر (ریسک) در کلیه فرآیندهای تولید، ایجاد شده و فرآیند PFMEA توسط تیم‌های چند تخصصی برای کلیه فرآیندهای تولید و نیز عملیات پشتیبانی، توسعه داده شده و نگهداری می¬شود و تیم‌های چند تخصصی، بازنگری‌های دوره‌ای روی PFMEA داشته و فعالیت‌های کاهش ریسک را هماهنگ می‌کنند.
• رویکرد کنشگرایانه برای کاهش مقادیر ریسک‌های بالا اجرا شده باشد و فهرست ریسک‌های بالا به همراه طرح‌های اقدام تهیه و تدوین شده و بکار گرفته شده‌اند.
• فرآیند PFMEA معکوس (خطاناپذیرسازی کنشگرایانه) در محل کارخانه تولید بوجود آمده و سوابق شواهد مربوط به موضوعات کیفی گذشته و نیز اقدامات اصلاحی انجام شده است.

۹-کنترل آلودگی (Contamination Control)

در این زیرسیستم و مرحله، از استقرار و پیاده‌سازی مبانی نظام‌های کیفیت، سیستم مدیریتی کارخانه اطمینان حاصل خواهد نمود که:
• در کلیه بخشهای مختلف سایت تأمین‏‌کننده، نظامی برای کنترل آلودگی و جلوگیری از ورود مواد ناخواسته و اضافی به محصول، برای زمان مقتضی، ایجاد شده و روشهایی برای اندازه‌گیری و پایش این رسوبات/مواد اضافی و آلودگی‌ها و دستورالعمل‌ها و روش‌هایی برای محافظت از فرآیندها به منظور کنترل اثرات رسوبات و آلودگی‌ها و رویه‌هایی برای کنترل و مواد اضافی و مواد باقیمانده در فرآیند و روشی برای اندازه‌گیری، پایش و اصلاح مواد باقیمانده در خطوط فرآوری محصول و اقدامات اصلاحی برای شکایات مشتریان مربوط به آلودگی ایجاد شده و در حال فعالیت و انجام عملیات است. روش‌ها و رویه‌های اجرایی شامل موارد زیر خواهد بود:
روشی برای اندازه‌گیری مواد باقیمانده/مواد اضافی و میزان آلودگی‌ها مطابق با یک استاندارد.
• بکارگیری روش‏های آماری برای پایش و کنترل آنها انجام شده است.
• تصدیق اینکه اندازه‏‌گیری‏‌ها انجام شده و نتایج مستند شده‌اند.
• هرگونه عدم انطباق با استاندارد مستند شده و اقدام اصلاحی انجام شده است
• فرآیندها/تجهیزات از طریق خطاناپذیرسازی، تعمیرونگهداری‏های پیشگیرانه/پیشگویانه و ممیزی‏های لایه‏ای فرآیند تصدیق شده‏اند.
• بررسی نتایج توسط مدیر سایت به منظور انطباق و بهبود مستمر.
۱۰-مدیریت زنجیره تأمین (Supply Chain Management)
با استقرار و پیاده¬سازی این زیرسیستم و مرحله از مبانی نظام¬های کیفیت، سیستم مدیریتی کارخانه اطمینان حاصل خواهد نمود که:
• در شرکت/کارخانه، فرآیندی نظام‌مند (سیستماتیک) برای کنترل تأمین‏‌کنندگانش (پیمانکاران فرعی) ایجاد شده و روش‌های اجرایی و دستورالعمل‏‌های کاری برای انتخاب و ارزیابی تأمین‏‌کنندگان تهیه و تدوین شده و به‌کار گرفته می‌شوند.
• روشها و دستورالعمل‌های اجرایی جهت ممیزی و ارزیابی‌های قابلیت تامین‏‌کنندگان (پیمانکاران فرعی) مورد نیاز به منظور پشتیبانی از اهداف برون‌سپاری، سیستم‌های کیفی، فرآیندهای ویژه و ارزیابی‌های خاص محصول/ فرآیند و خدمات تهیه، تنظیم و مستند شده و سوابق انجام ممیزی اصولی سیستم کیفیت آنها و شواهد به کارگیری این روش‌های اجرایی نگهداری می‌شوند.
• سیستم و نظامی جهت اندازه‌گیری و صحه‌گذاری عملکرد جهت تأمین‏‌کنندگان (پیمانکاران فرعی) کلیدی ایجاد شده و در حال انجام فعالیت است.
• روش‌هایی برای تعیین رتبه تأمین‏‌کنندگان کلیدی با بررسی عملکرد آنان مطابق با اهداف تعیین شده، تهیه و تدوین گشته و لیست تأمین‏‌کنندگان کلیدی مطابق با اهداف/ معیارهای تعریف شده جهت بررسی عملکرد آنان مطابق با روش اجرایی تهیه شده و اقدامات مورد نیاز در خصوص تأمین‏‌کنندگان با عملکرد ضعیف اتخاذ خواهد شد.

۱۱-مدیریت تغییر(Managing Change)

در این زیرسیستم و مرحله، از استقرار و پیاده‌سازی مبانی نظام‌های کیفیت، سیستم مدیریتی کارخانه اطمینان حاصل خواهد نمود که:
سیستمی نظام‌مند در کارخانه برای کنترل تغییرات محصول، فرآیندها و عملیات تولید فراهم شده و روشهای اجرایی مدون برای پایش و کنترل کلیه تغییرات تهیه و تدوین شده و فرمهای مربوط به تغییرات در فرآیند خط تولید محصول برای مستندسازی کلیه تغییرات طراحی و تنظیم شده‌اند.
• تغییرات برنامه‌ریزی شده و برنامه‌ریزی نشده در روش اجرایی تغییر پوشش داده شده‌اند.
• فرم‌های تغییر، تحت نظر در فرآیند کنترل مستندات (برای مثال: ردیابی برگه‌های ثبت وقایع، سیستم شماره‌گذاری بازنگری‌ها، فرآیند تأیید) قرار دارند.
• روش‌های اجرایی و دستورالعملهایی برای ایجاد یک فرآیند تعریف شده برای تولید آزمایشی محصول (Production Trail Run) و روش اجرایی ارتباطات استاندارد شده و نیز فرمی برای کنترل و پایش کلیه محصولات تولید آزمایشی، که هر مرحله از فرآیند و نیز سوابق کلیه تاییدیه‌ها و نتایج حاصل، مستند شده و نگهداری می‌شوند.
• بازنگری مربوط به آمادگی تولید محصول همراه با صدور مجوز شروع فرآیند تولید آزمایشی انجام شده است و بازنگری‌های کیفی مستند شده برای ترخیص محصول تولید آزمایشی جهت حمل و نیز فرآیند تصدیق (تائید) جهت برگشت به وضعیت تولید نرمال محصول انجام شده و سوابق نگهداری می‌شوند.
• راهبرد/روش اجرایی انبارش مواد خام و فرآیند نشده/محصول فرآیند شده به منظور شناسایی، محافظت و بازیافت برای انبارش درازمدت مواد فرآیند شده یا مواد خام تهیه، تدوین شده و مورد استفاده واقع شده است.
• دستورالعملها و روشهای اجرایی برای تعریف مسئولیت‌ها جهت انجام انبارش دراز مدت محصولات یا مواد خام و محافظت از آنها، تعریف، تهیه و تدوین شده است.
• بازنگری‌های کیفی مربوط به معیارهای تعیین شده برای بازرسی، جهت اجازه ترخیص محصولات یا مواد خام موجود در بخش انبارش سایت کارخانه به انجام رسیده و سوابق نگهداری می‌شوند.
• روشهای اجرایی برای تایید فرآیندهای جایگزین و روش¬های اجرایی مدون برای حفظ استانداردهای کیفیت محصول تهیه شده و مورد استفاده واقع شده است.
• روشهای اجرایی برای مستندسازی مجوزهای ورود و خروج از فرآیندهای جایگزین (از زمانی که فرآیند شروع شده است و زمانی که فرآیند به کار استاندارد شده طبیعی خود بازمی‌گردد) و رویه‌هایی برای آموزش متصدیان (اپراتورها) و فرم‌های مورد استفاده برای ردیابی فرآیندهای جایگزین تهیه و تنظیم شده و در حال استفاده‌اند.

مهندس علیرضا مرصوصی
مدیر ارشد ارزیابی کیفی و بازرسی فنی

هرگونه نشر این مطلب صرفاْ با ذکر منبع و نام نویسنده بلامانع است

خدمات بازرسی فنی

خدمات بازرسی فنی

نویسنده: مهندس علی‌رضا مرصوصی

در دنیای امروز، باتوجه به افزایش تنوع و پیچیدگی تولیدات و محصولات (قطعات، مجموعه‏‌ها و …)، تعداد تولیدکنندگان و تامین‌کنندگان و همچنین حساسیت بر روی آنها، خریداران و مصرف کنندگان را ملزم می‌‏سازد تا به منظور اطمینان از صحت عملکرد و انطباق محصولات خریداری شده با معیارهای استاندارد، از خدمات بازرسی فنی در کلیه مراحل تهیه محصول بهره‌مند شوند.

بازرسی فنی صرفا در مرحله تحویل گیری اقلام خریداری شده نیست، بلکه با استفاده از دانش فنی و تکنولوژی جدید در بازرسی، می‏‌توان از مرحله ایده و طراحی محصول تا مرحله نصب، راه‌اندازی و اجرا از خدمات بازرسی فنی بهره برد.

در این مقاله سعی شده است ضمن آشنایی با انواع خدمات بازرسی و ارزیابی، موارد تاثیر گذار آن نیز ارائه گردد.

تعریف بازرسی

بررسی طراحی محصول، محصول، خدمات، فرآیند یا کارخانه و تعیین انطباق آنها با الزامات معین یا بر پایه قضاوت حرفه‌­ای (اظهار نظر تخصصی) با الزامات عمومی است.

انواع خدمات بازرسی فنی

خدمات بازرسی در چرخه شناسایی، ارزیابی، انتخاب، پیش‏‌تولید، تولید، پیش از بارگیری محصولات و سفارشات به تامین‌کنندگان عبارت است از:

– ارزیابی پیش‏‌صلاحیت تأمین‌کنندگان (SQE: Supplier Pre-Qualification Evaluation)

ارزیابی پیش‏‌صلاحیت تأمین‌کنندگان که معمولاً در نظامات ارزیابی تأمین‌کنندگان به ارزیابی اولیه نیز شهرت دارد، ارزیابی خوداظهاری تأمین‌کنندگان است که مورد راستی‌‏آزمایی قرار می‏گیرد. معمولاً این نوع از ارزیابی، خارج از سایت تأمین‌کننده انجام می‌‏شود و بیشتر به بررسی مستندات و مدارک ارسالی در کنار پرسش‏نامه‏‌های تکمیل شده آنان می‌‏پردازد.

– ممیزی ساده کارخانه (SFA: Simple Factory Audit)

در ممیزی ساده کارخانه باید قبل از هر خرید از یک فروشنده یا پیمانکار جدید، از مکان خلق یا تأمین سفارش انجام پذیرد.

هدف از انجام ممیزی ساده کارخانه دانستن این موضوع است که شما دقیقاً با چه کسی وارد معامله خواهید شد، بخصوص زمانی که قرار است وارد لیست تأمین‌کنندگان، سازندگان یا نمایندگی‏های شما شود. ممیزی ساده کارخانه SFA تصویری کلی از شریک آینده کسب و کارتان به نمایش خواهد گذارد.

امتیاز اصلی این خدمت عبارتست از :

  • جلوگیری از معامله با تأمین‌کنندگان کلاه‏بردار و بی‏‌تجربه
  • مقایسه بین تأمین‌کنندگان بالقوه و انتخاب منابع مستعد و قابل ارتقاء
  • بررسی گواهینامه‏‌ها و پروانه‏های مورد نیاز برای تأمین‌کنندگان مشخص شده
  • بررسی میزان تجربه تأمین‌کننده در تولید کالاهای هدف‏گذاری شده

– ممیزی گسترده کارخانه (‏EFA: Extensive Factory Audit)

این نوع ارزیابی، ممیزی گسترده‏ای ایست که معمولاً قبل از آنکه شما قصد ارجاع یک سفارش به یک تأمین‌کننده جدید را داشته باشید، صورت می‏‌پذیرد.

هدف از انجام ممیزی گسترده کارخانه دانستن این موضوع است که شما دقیقاً با چه کسی وارد معامله خواهید شد، بخصوص زمانی که قرار است وارد لیست تأمین‌کنندگان، سازندگان یا نمایندگی‏های شما شود. مبنای ارزیابی استاندارد ISO 9000 یا استاندارد ISO/TS16949 است. امتیاز اصلی این خدمت عبارتست از:

  • جلوگیری از معامله با تأمین‌کنندگان کلاه‏بردار و بی‏‌تجربه
  • مقایسه بین تأمین‌کنندگان بالقوه و انتخاب منابع مستعد و قابل ارتقاء
  • بررسی گواهینامه‌ها و پروانه‌‏های مورد نیاز برای تأمین‌کنندگان مشخص شده
  • بررسی میزان تجربه تأمین‌کننده در تولید کالاهای هدف‏‌گذاری شده
  • اخذ مشخصات کامل ساختار سازمانی، سازمان‌دهی، فرآیند کیفیت و تجارب حرفه‌‏ای

 

– ممیزی اجتماعی تأمین‌کنندگان

این ممیزی از آن جهت اهمیت دارد که مشخص می‏‌کند تأمین‌کننده‏ تا چه اندازه به مسئولیت‌‏های مدنی خود پایبند بوده و به آنها احترام می‌گذارد.

به منظور ارتقای تصویر شما به عنوان یک سازمان سازگار با وظایف اجتماعی، مسئول و قابل اعتماد، از این نوع ممیزی بهره می‌گیریم. این مرکز دارای نظام‏نامه‏ استاندارد SA 8000 است، اما می‏‌توانیم از الزامات افزوده شما در زمینه‌‏های ”جامعه ‏دوستانه“ پیروی نماییم.

در این ممیزی مواردی همچون: کار کودکان و اتباع بیگانه غیر مجاز، کار اجباری، بهداشت و ایمنی، وجود شرایط تشکیل تشکل‏های صنفی کارگری وفق مقررات و قوانین و قرارداد، تبعیض، شیوه‏‌های انضباطی، ساعات کارکرد و محیط زیست، پاداش و نظام‌های مدیریتی مورد بررسی قرار خواهد گرفت.

– ارزیابی و انتخاب تأمین‌کنندگان (SES: Supplier Evaluation & Selection)

هدف از ارزیابی و انتخاب تأمین‌کنندگان یا به بیان بهتر منبع‏‏‏‏‏‌یابی، فرآهم آوردن یک رابطه مبتنی بر اعتماد پایدار میان کلیه ذینفعان کلیدی که در تحقق یک محصول مشارکت می‌‏نمایند، است.

برای پیاده‏سازی، استقرار و توسعه نظام منبع‏‌یابی مستقیماً با مدیران تولید ارتباط برقرار می‌‏شود. متخصصین با روش‏‌های بهبود پایدار، متمایز و قابل توجه عملکرد، به‌خوبی آشنایی داشته و برای یافتن راه‏‌حل‏‌های مناسب گزینش و ارتقای منابع در کنار سازمان خواهند بود.

استراتژی فرآیند ارزیابی و انتخاب تأمین‌کنندگان، مبتنی بر آزمایش یک تأمین‌کننده پس از طی مراحل شناسایی و ارزیابی و نهایتاً انتخاب اوست. این آزمایش با سپرد

ن ساخت یک کالا یا ارایه خدمتی مورد نظر در یک بازه زمانی مورد قبول خواهد بود. در مواردی که به ساخت قطعات و مجموعه‏‌ها مربوط می‏‌شود،

این آزمایش در قالب تولید محدود و با چیدمان کامل خط تولید اتفاق خواهد افتاد. کارشناسان و مهندسان در این فاصله بر اساس الزامات فنی، تأمین‌کننده را از منظر فرآیندی و محصولی مورد پایش قرار خواهند داد و نهایتاً مشکلات و ضعف‏های احتمالی را استخراج و در قالب برگه‌های NCR وCAR به کارفرما (و در صورت دارا بودن مجوز از کارفرما به پیمانکار) منعکس می‏‌نمایند.

– بازرسی تائید فرآیند و نمونه‌‏های تولیدی پیش‏‌تولید (PPI: Pre-Production Inspection)

بازرسی پیش تولید (PPI)، پس از شناسایی و ارزیابی تأمین‌کنندگان/ شرکاء/ سازندگان و دقیقاً قبل از شروع تولید انبوه انجام می‏‌گردد. این بازرسی را می‏توان در محل کارگاه/ کارخانه سازندگان یا در محل کار شریک تجاری به انجام رسانید.

هدف از بازرسی پیش از تولید، حصول اطمینان از این است که تأمین‌کنندگان الزامات و مشخصات سفارش شما را درک کرده‏ و آمادگی کامل برای شروع تولید را دارند. کلیه بازرسی‏‌ها بر اساس الزامات استاندارد ISO/IEC 17020:2012 انجام می‏گردد.

در فرآیند بازرسی پیش از تولید مواردی همچون: مواد اولیه و اجزای کلیدی سفارش شما، ارتباط بین کارفرما و تأمین‌کننده، میزان درک تأمین‌کننده از مفاهیم فنی سفارش شما، نمونه‌‏ها، هزینه‌‏ها، برنامه‌‏ریزی تولید و فرآیندهای تولیدی و پشتیبان تولید، میزان کارآیی فرآیند کنترل کیفیت تأمین‌کننده و کارکنان تأثیرگذار بر کیفیت محصول مورد بررسی قرار میگیرند. بازرسی پیش از تولید، به شما کمک خواهد کرد تا خط تولید اولیه را به‌گونه‌ای تنظیم و مورد آزمون قرار دهید که تولید آن مطابق نمونه‏‌های طلایی تائید شده و مبنا صورت پذیرد.

– بازرسی اولین نمونه تولیدی (FAI: First Article Inspection)

بازرسی اولین نمونه تولیدی (FAI)، که کنترل کیفیت اولیه نیز نامیده می‌‏شود، معمولاً بلافاصله پس از اولین راه‌‏اندازی خط تولید انبوه و تولید اولین نمونه‏‌های تولیدی انجام می‌‏گردد. بازرسان در مرحله پیشرفت تولید محصول سفارش شده، بین ۱% تا ۱۰%، اعزام می‌‏شوند. این بازرسی معمولاً در کارخانه/ کارگاه محل تولید محصول صورت می‏‌پذیرد. بازرسی‌‏ها بر اساس الزامات استاندارد ISO/IEC 17020:2012 انجام می‌‏گردد.

بازرسی اولین نمونه تولیدی، به شما کمک می‏‌کند که در ابتدای فرآیند تولید به دنبال پیدا کردن راه‏‌حل برای حل مشکلات تولیدی خود باشید. این خدمات به شما اجازه می‏‌دهد زمان کافی برای انجام اقدامات اصلاحی بر روی فرآیند تولید در اختیار داشته باشد. جهت بررسی توازن فرآیند تولید، بخصوص اینکه در شروع فرآیند تولید هیچ‌گونه بازرسی پیش از تولیدی (PPI) انجام نشده باشد، این بازرسی کمک می‏‌کند که تأمین‌کننده همچنان جهت دقت در تولید با کیفیت، تحت فشار مداوم قرار داشته باشد.

– بازرسی حین تولید (DPI: During Production Inspection)

بازرسی حین تولید (DPI)، در محدوده زمانی از ۲۰% تا ۸۰% فرآیند تولید محصول انجام می‏‌گردد. بازرسان بسته‌‏بندی و محصولات آماده تحویل را بررسی می‌‏کنند. کنترل ظاهری (AQL)، کیفیت کار کارکنان تولید، اندازه‏‌گیری‏ها، بررسی وزن، قابلیت دسته‌‏بندی، لوازم تولید، برچسب و آرم، بسته‏‌بندی و سایر آزمون‌‏ها و الزامات خاص که بر اساس محصول و بازار آن باید بررسیشوند. چیدمان بسته قطعاتی که باید کنار هم بسته‌‏بندی شوند، و هرگونه شرایط خاص دیگر که ممکن است مورد درخواست شما باشد. کلیه بازرسی‏‌ها بر اساس الزامات استاندارد ISO/IEC 17020:2012 انجام می‏‌گردد.

بازرسان برای بررسی کیفیت محصولات و بررسی انطباق آن‌ها با استانداردها در حین فرآیند تولید وارد می‌‏شوند، تا اطمینان حاصل نمایند تولید مطابق برنامه انجام می‌‏شود. آنان حجم واقعی تولید را بازرسی می‏‌کنند تا از هرگونه تأخیر در ارسال محموله نهایی جلوگیری به عمل آید. برای بررسی اینکه فرآیند تولید در مسیر هموار کار می‏‌کند، بخصوص اگر هیچ‌گونه بازرسی اولین نمونه تولیدی (FAI) در حین شروع فرآیند تولید، انجام نشده باشد. خدمات بازرسی حین تولید (DPI) به شما کمک می‏‌کند فشار بالادست بر تأمین‌کننده برای تولید با کیفیت را به‌طور پیوسته نگاه دارید.

– خدمات دسته‏‌بندی عیوب مشاهده شده (DSS: Defect Sorting Service)

هدف از ارایه این خدمات، مرتب سازی عیوبی است که ممکن است در حین تولید با آن مواجه شویم (عیوب ظاهری، مشکلات عملکردی، یا عیوب و نواقص بسته‌‏بندی و …) .

خدمات دسته‌‏بندی عیوب در سازمان شما کمک خواهد کرد که کالاهای بد را از کالاهای خوب جدا کنید. این خدمات راهی کارآمد است برای شما که نیاز به دوباره‏‌کاری کالاهای تولید شده توسط تأمین‌کننده‏‌تان یا بررسی درصد عیوب محموله‌‏هایتان را دارید.

بعد از انجام یک بازرسی که به شکست کیفی محموله یا محموله‌‏هایی از کالایتان منجر شده است، بجای درخواست بازرسی ساده برای بازرسی مجدد همان محموله‌‏ها، بازرسان را فرابخوانید تا با تمرکز روی چند نکته تعیین تکلیف نشده، به اندازه چند کارتن جداسازی شده از سایر اقلام سالم (با تعداد نفر روز بازرسی کاهش یافته) اقدام نمایند.

از آنجا که خدمات دسته‌‏بندی عیوب، تنها راه تائید دوباره‏‌کاری اقلام معیوبی است که توسط تأمین‌کننده ساخته شده‏‌اند، بنابراین جداسازی درست آیتم‏‌های دارای عیوب و نواقص موضوع مهمی است. تمرکز گروه بازرسی بر روی تامین‏کننده شما به‌گونه‌ای خواهد بود که اطمینان حاصل نمایند، هیچ محموله معیوبی برای شما حمل نگردد.

– بازرسی پیش از حمل (PSI: Pre-Shipment Inspection)

بازرسی پیش از حمل (PSI)، که بازرسی اتفاقی (Random) نهایی (FRI) یا کنترل کیفیت نهایی، نیز خوانده می‌‏شود، زمانی اتفاق می‌‏افتد که حداقل ۸۰% محصول آماده و در کارتن‌‏های ارسال محموله، بسته‏‌بندی شده باشند. با این حال، شما می‌‏توانید در زمان ارسال اعلام محموله (Notification)، بازرسی محموله‌‏های ۱۰۰% آماده تحویل را درخواست کنید. بازرسی پیش
از حمل در محل تولید آن محموله انجام می‏‌گردد، یا در بعضی از حالات، می‌‏تواند در بارانداز، اسکله و هر محل دیگری که کارفرما درخواست نماید انجام پذیرد. کلیه بازرسی‏‌ها بر اساس الزامات استاندارد ISO/IEC 17020:2012 انجام می‏‌گردد.

در طول بازرسی پیش از حمل، همه آنچه در محل تولیدکننده قابل کنترل کردن باشد کنترل می‏‌شود: کنترل ظاهری (AQL)، مهارت ساخت، ایمنی و قابلیت کالا، مقدار، دسته‌‏بندی، رنگ/ اندازه/ وزن، لوازم جانبی، برچسب و آرم، بسته‌‏بندی و چیدمان قطعاتی که باید کنار هم بسته‏‌بندی شوند، و هرگونه شرایط خاص دیگر که ممکن است مورد درخواست باشد.

– پایش فرآیند تولید PM: Production Monitoring

در خدمات پایش فرآیند تولید (PM)، کارفرما اطمینان حاصل می‏کند که کارکنان مرتبط با فرآیند تولید، برای تولید محصولاتش به‌درستی آموزش دیده‌‏اند.

خطوط مختلف تولید و فرآیندهای تولید تأمین‌کنندگان بررسی شده و پایش فرآیند تولید در طول فرآیند انجام می‏‌گردد. شما باید تعداد نفر روز مورد نیاز یا تخصص‏‌های بازرسی را که برای این کار مناسب می‌‏دانید در نظر بگیرید.

عمده کمکی که در پایش فرآیند تولید می‌‏توان ارایه نمود، تنظیم خطوط تولید است. این خدمت زمانی ارایه می‌‏شود که بازرسی اولین نمونه تولیدی (FAI) انجام شده باشد و قابل اجرا، قبل از بازرسی و قبل از ارسال محموله (PSI) خواهد بود.

پایش فرآیند تولید در هر زمان مادامی که کالا در حال تولید است، امکان‏پذیر است. توصیه ما این است، پس از پشت سر گذاردن ۱۰% از تولید یا پس از وقوع شکست در بازرسی خط تولید، پایش فرآیند تولید را به اجرا گذارید.

– بازرسی بارگیری محموله‌‏ها (CLI: Container Loading Inspection)

بازرسی بارگیری محموله‏‌ها (CLI) قبل از آنکه تأمین‌کننده/ سازنده/ تولیدکننده اجازه بارگیری کالا را داخل کانتینر داشته باشد، انجام می‌‏گردد. هدف این است که بر فرآیند بارگیری نظارت شود. بازرسی بارگیری محموله‏‌ها معمولاً در محل سازنده کالا اتفاق می‏‌افتد. البته این بازرسی می‏‌تواند در محل بارانداز شما نیز صورت پذیرد.

بررسی تعدادی محموله‏، بررسی فهرست محتوای بسته‌‏بندی (پکینگ‌‏لیست)، وضعیت حامل بار (کانتینر)، بررسی فرآیند بارگیری (وضعیت پالت‏‌ها، جعبه‏‌های چوبی، کارتن‌‏ها، نحوه پر کردن و چیدمان جعبه‌‏ها و …)، نگاه سریع به بسته‏‌بندی‏ها و بسته‏‌های مرتبط به هم کالاهای شما که باید کنار هم در یک جعبه چیده‏ شوند.

لطفاً توجه داشته باشید که برای تکمیل بازرسی و کنترل کیفیت ما بر روی مشخصات محصول، برچسب‏‌زنی و علامت‏‌گذاری و نمونه‏‌برداری کنترل ظاهری و ابعادی بر اساس A

QL، شما باید درخواست بازرسی‏‌های استاندارد از قبیل بازرسی پیش ارسال محموله (PSI)، یا بازرسی

حین تولید (DPI) را بنمایید. از آنجا که محموله‌‏های شما قرار است برای چند روز یا چند هفته در سفر باشند، تا به مقصد نهایی برسند، بازرسی بارگیری محموله‌‏های شما، عدم آسیب‌‏دیدگی در اثر بارگیری و حمل و نقل محصولاتتان را تضمین خواهد نمود.

فرآیند بازرسی

هرگونه نشر این مطلب صرفاْ با ذکر منبع و نام نویسنده بلامانع است